مقاله نهم علت و معلول در مقاله هاى گذشته بيان نموديم كه در نخستين روز كه ما بهره از هستى يافته و چشم به روى اين جهان پر حادثه و انقلاب باز مىكنيم در سر آغاز همانا خود و كارهاى داخلى خود علم و اراده و . . . را مىيابيم و همين كه نسبت ميان خود و كارهاى خود را سنجيديم از روى همين نظر از براى كارهاى ديگر كه به كارهاى ما مىمانند و در اختيار ما نيستند معلومات حسى كه از راه حس پيش ما مىآيند يك جوهر ديگر كه موضوع همان خواص و آثار بوده باشد اثبات مىنماييم اين سياهى و سفيدى را كه مىبينيم و اين گرمى و سردى را كه حس مىكنيم اين مزه كه مىچشيم اين بوى كه مىبوييم و اين آواز كه مىشنويم از آن چيزى است كه اين خواص را دارد زيرا اين صفات مانند صفت علم و اراده من هستند كه بدون من نمىشوند پس دارنده اين خواص چيز ديگرى است جز من و كنار از من زيرا هيچكدام از آنها در اختيار من نيستند و از همين جا بوجود واقعيتى بيرون از خودمان معتقد مىشويم مقاله 2 و 5 . از همينجا شالوده قانون كلى علت و معلول ( 1 ) ريخته شده و